-              Bharti – powiedziała. – Dwa lakhi to tylko wydaje się dużo. Ale pomyśl tylko, z ilu dni składa się nasze życie? Na jak długo te dwa lakhi wystarczą, biorąc pod uwagę trzy okresy życia? Moi synowie są jeszcze mali. Muszę zapłacić za ich szkołę, za wszystkie książki. A wszystko może się zdarzyć. W każdej chwili możemy potrzebować tych pieniędzy.

Bharti siedziała po turecku na wziętej z półki poduszce, naprzeciwko pracującego z pełną mocą wentylatora. Wytarła twarz w swoje pallu i pochyliła głowę, jak zawsze, kiedy była rozłoszczona.

-              Tai, jeśli nie masz zamiaru ich wydawać, to po co chcesz trzymać je w banku? Nam one są potrzebne teraz, a przecież on mówi ci, że dostaniesz lepszy procent niż w banku.

-              Wujku, co się stało? Zawołać pielęgniarkę? Czy coś cię boli?

W świetle żarówki elektrycznej Andźali pochyla się nad nim. K. D. kręci głową i bierze ją za rękę. Nie jest w stanie mówić, ale próbuje się do niej uśmiechnąć, cały czas kręcąc głową. Ona go obejmuje. Siedzi na łóżku i tuli go do siebie.

-              O co chodzi? – pyta Andźali. – Nie bój się – mówi.

K. D. się nie boi. Nie czuje żadnego strachu, przynajmniej o siebie. Ale brakuje mu słów, żeby wyrazić wielkie współczucie, które rozpala jego ciało, to jego, tylko pozornie realne, uszkodzone cielsko. W rozpadającym się umyśle kołacze się obawa o Andźali, o życie, które miota się w tej silnej, młodej, obejmującej go teraz kobiecie. Ona ceni sobie życie, trzyma się go kurczowo, podobnie jak jej koledzy z pracy, znajomi, rodzina. Muszę jej pomóc, myśli K. D. Muszę. Zaczyna przeszukiwać swoje minione życie, wszystko, co wie i co pamięta, i teraz, kiedy jego umysł znajduje wreszcie jakieś zajęcie i cel, drżenie ustępuje. Leży nieruchomo w ramionach Andźali i rozmyśla. Powraca do niego dawna radość z wysiłku intelektualnego, a informacje płyną przeplatającymi się strumieniami, jaśnieją kolorem, obrazem i zapachem. Płyną, a on zanurza się w nich, obserwuje pod różnymi kątami, układa je na wiele rozmaitych sposobów: ma wrażenie, że porusza się w kalejdoskopie. Znów powraca to dawne, przyjemne uczucie.

Śni. Wie, że śpi, i wie, że śni. Ma świadomość, że jest śpiącym obserwatorem, a mimo to czuje przez grube podeszwy tenisówek tupot własnych, biegnących stóp. Grają w piłkę na wysoko położonym płaskowyżu, który udało się im wyrównać w zboczu góry. Są tu wszyscy: Khandari, w tym swoim zielonym swetrze z Garhwalu, z którego wyłażą nitki ostrej wełny, Rastogi, rozstawiony gdzieś daleko po lewej, DaCunha, nieustannie krzyczący: „Pooodaj, pooodaj!”, i Ginzanang Dowara, który próbuje podać, ale zawsze traci piłkę. Jest niedziela, podzielili wszystkich ludzi, którzy akurat nie pełnią służby, na dwie drużyny, w każdej po czterdziestu ludzi, i grają w szaloną, dziką piłkę nożną, na tym najwyższej położonym, jak im się wydaje, boisku na ziemi. Wykopali je wprost w górze, zajęło im to dwa miesiące pracy na dużej wysokości przy poszerzaniu niemal płaskiego, naturalnego stoku. Piłka przywędrowała aż z Kalkuty, prywatnymi kanałami, dzięki życzliwości i uprzejmości różnych ludzi. Mogą więc teraz grać. Piłkę prowadzi Thangrikhuma, mały, krępy i bardzo szybki, prześlizguje się przez mur składający się z sześciu obrońców, uskakuje na boki i robi zwody, tak szybko, że można odnieść wrażenie, że ogląda się migotanie obrazu filmowego. K. D. głośno krzyczy z podziwu i rusza za nim w pogoń. Thangrikhuma jest szybki, bardzo szybki. Wie, że K. D. biegnie w jego stronę, ale nie przejmuje się tym, uśmiecha się tylko. K. D. biegnie ze wszystkich sił. Rozciągająca się dalej dolina jest zielona i szara, a górą płyną białe, puszyste obłoki. Thangrikhuma biegnie. Ale Marak, subedar, jest na swojej pozycji, niedaleko bramkarza i dwóch drewnianych palików, które wyznaczają bramkę. Marak jest stary i powolny, zawsze trzyma się w pobliżu bramki, a potem pojawia się w kluczowych momentach. To doświadczony zawodnik. Czeka, wyczekuje. Thangrikhuma czaruje go, tańczy z piłką, próbując nakłonić go do ataku. W końcu Marak atakuje, ten nasz przebiegły Marak wykonuje wślizg. Thangrikhuma wymyka się mu, ale, upadając, Marak zdąży jeszcze wyciągnąć nieomylną rękę, chwyta koszulkę i Thangrikhuma już leży na ziemi. Faul, faul, ale to męska gra i już za późno, żeby wołać, że był faul. K. D. przejął już piłkę i pędzi na teren przeciwnika. Jego partnerzy biegną przy nim, barkami odtrącając obrońców, a K. D. pędzi, pędzi tak szybko, uśmiecha się, widząc, jak piękne piłka się odbija, jak doskonale trzyma się podbicia jego stopy i wraca do niego, w pełni nad nią panuje, z łatwością przeprowadza ją obok Rastogiego, mija to ciężkie sapanie i tę mgiełkę potu, i już biegnie swobodnie, biegnie po boisku, słyszy, że DaCunha jest po lewej, Ginzanang Dowara doskonale ustawił się po prawej, a podskakująca piłka migocze biało-czarno. K. D. czuje ból w piersiach, jest szczęśliwy, powietrze jest zimne, a przed nim stoi bramka.

Co przyniesie przyszłość, w tym pierwszym, fioletowym migotaniu zmierzchu, na samym końcu świata? Z dwóch różnych stron K. D. Jadaw i Ćander Ghosz zmierzają w kierunku tej samej chaty, posępnej, z zapadniętym dachem i popękanymi ścianami z błota. Pierwszy z nich wciąż stara się jak najlepiej pracować dla Nehru, a drugi porzucił wygodne życie, uciechy klubu, klasztoru i grupy teatralnej, w imię innej wizji, równie wspaniałej i równie szalonej. Obaj wierzą, że gdzieś tam po drugiej stronie chaty, po drugiej stronie horyzontu, istnieje szczęście. Właśnie to, po prostu to: szczęście. Ale K. D. widzi teraz wyraźnie, dzięki tej wielkiej jasności postrzegania, którą stwarza mu jego choroba, że obaj zostali zdradzeni, i to zdradzeni, zanim jeszcze wyruszyli każdy w swoją wędrówkę. W piersiach K. D. rozwija się wielki kłąb pogardy dla tych młodych ludzi, tak zadufanych w swoje zdrowie, w tę prymitywną szczerość swoich marzeń. Cóż za głupcy. Jacyż egoiści. Czy oni w ogóle są w stanie zbudować coś, co nie doprowadziłoby do większej liczby morderstw, większych strat, większych obrzydliwości? „Pająk tka zasłony w pałacu cesarzy; sowa wzywa straże na wieżach Afrasiabu”. A jednak spiskowaliśmy, rzucaliśmy się sobie do gardeł i zabijaliśmy się. I nadal to robimy, i nigdy tego nie zaprzestaniemy. Będziemy miotać się od masakry do pogromu, a wszystko to w imię jakiegoś nieba w przyszłości. K. D. czuje głębokie poirytowanie, złość na całą rasę ludzką, na wszystko, co kiedykolwiek zrobiła. To życie jest obrzydliwe, myśli K. D. Niech się skończy. Niech to wszystko się skończy. Gaitonde obawiał się spadającego, białego światła, eksplozji i podmuchu wiatru, który zerwie wszystko, co zostało skonstruowane na powierzchni podmokłych bagien. K. D. Jadaw odwraca się na plecy i wyobraża to sobie, tę ogromną, pnącą się w górę eksplozję, nagłą śmierć, a potem ciszę. W końcu zapanuje cisza. Wszystko się ulotni, jak po zdmuchnięciu świecy.